کتاب؛ میراثی ارزشمند برای شکوفایی و بالندگی

تحقیق درباره کتاب و فواید کتابخوانی

 کتاب؛ میراثی ارزشمند برای شکوفایی و بالندگی

ملت ها و اقوامی که به کتاب و کتابخوانی اهمیت می دهند و جایگاه این مقوله را به عنوان فرهنگی اثرگذار بر روند توسعه درک کرده اند، علاوه بر حفظ هویت عقیدتی و قومی خویش، توانسته اند در برابر تهاجم فرهنگی ایستادگی کنند و میراثی ماندگارتر و پویاتر از خود بر جای بگذارند و دستاوردهای عالمان و فرهیختگان را به درستی به نسل های آینده انتقال دهند.

با توجه به این امر یکی از مهمترین راهبردها در یک برنامه ریزی صحیح فرهنگی را بایستی رواج فرهنگ کتابخوانی و مطالعه دانست و برای رسیدن به این هدف یعنی عادت به کتابخوانی و بسترسازی فرهنگی برای آن، یک برنامه ریزی صحیح و منطقی ضروری است تا با ارایه راهکارهای درست، این امر را در جامعه اجرایی و به تداوم این فرهنگ در جامعه کمک کرد اما توجه به مطالعه در میان ایرانیان به عنوان یک امر مهم هنوز به جایگاه مطلوب خود دست نیافته است. به همین جهت باید برای توسعه و گسترش بیشتر فرهنگ کتابخوانی، تلاش زیادی انجام داد.

گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی، اگر چه به کوششی همگانی نیاز دارد اما بخش های دولتی می توانند با سرمایه گذاری در این حوزه به اهداف مطلوب دست یابند. آنان بایستی بصیرت لازم و قدرت نظارت کافی بر مسایل فرهنگی را داشته باشند و این عرصه را سروسامان دهند و افراد دارای تفکر و اهل قلم را ترغیب کنند تا به مطالعه و تحقیق بپردازند و نتیجه تلاش های آنها را در دسترس همگان قرار دهند زیرا با این روش می توان فرهنگ جامعه را به پویایی و بالندگی رساند.

توجه‌ به‌ کتاب‌ و کتابخوانی‌ و گسترش‌ فرهنگ‌ مطالعه‌ به‌ عنوان‌ یک‌ مساله‌ ملی‌ از وظایف‌ دولت‌ و نهادهای‌ مسوول در جامعه‌ اسلامی‌ است‌ زیرا فقر مطالعه‌ یک‌ آسیب‌ جدی‌ بر پیکره‌ توسعه‌ نظام‌ فرهنگی‌ جامعه‌ وارد می سازد‌، به همین منظور باید به سیاست های‌ فرهنگی‌ مرتبط‌ با کتاب‌ توجه ویژه ای داشت. بر همین پایه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ۱۳۷۲ خورشیدی در راستای اجرای فرمان آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری، درباره توسعه نمایشگاه های کتاب در سطح کشور و تشویق مردم به کتابخوانی، ۲۴ آبان را «روز کتابخوانی» نام نهادند و یک هفته را به این موضوع اختصاص دادند که امسال از ۲۴ آبان تا یکم آذر برگزار می شود.

شعار هفته کتاب سال جاری «ایران می‌خواند» انتخاب شده و همانند سال های گذشته هر روز این هفته با عنوان خاصی نامگذاری شده است.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت ۲۴ آبان روز کتاب و کتابخوانی با «نسترن زمانی راد» معاون کتابخانه مرکزی دانشگاه تربیت مدرس تهران به گفت و گو پرداخت.

**ایرنا: سرانه مطالعه در ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟
زمانی راد در این باره بیان داشت: آمارهای متفاوتی از سرانه مطالعه به وسیله منابع مختلف مطرح می شود. برای نمونه دو دقیقه و سه دقیقه و … تا نیم ساعت که البته مشخص نیست کدام درست می گویند اما آنچه از این آمار و ارقام برمی آید، نشان دهنده سرانه بسیار پایین مطالعه در ایران است. بیشتر آن نیز اختصاص به دانشجویان، دانش آموزان و دست اندر کاران حوزه فرهنگ و دانشگاه دارد. اگر آمار مطالعه آزاد و کتاب غیر درسی بررسی شود از این مقدار هم کمتر خواهد بود. عواملی همچون گران بودن کتاب، نداشتن وقت کافی برای مطالعه، نبودن کتابخانه در همه منطقه ها و … ممکن است برخی از دلیل های نپرداختن به این مقوله باشد اما از طرفی برای خرید برخی لوازم دهها برابر هزینه می شود یا اینکه نوجوانان و جوانان ساعت ها وقت خود را در شبکه های اجتماعی و … می گذرانند در نتیجه این عوامل توجیه کافی برای پایین بودن سرانه مطالعه در جامعه نیست. یکی از راه های ترویج فرهنگ کتابخوانی را می توان مردمی کردن، تامین منابع و ایجاد انگیزه در افراد دانست.

**ایرنا: آموزش و پرورش و دیگر نهادها در گسترش فرهنگ کتاب خوانی در جامعه چه اقدام هایی باید انجام دهند؟
معاون کتابخانه مرکزی دانشگاه تربیت مدرس تهران نقش آموزش و پرورش و دیگر نهادهای تاثیرگذار در حوزه فرهنگ را مهم ارزیابی کرد و گفت: نمی توان نقش آموزش و پرورش ودیگر نهادها را در ترویج فرهنگ کتابخوانی نادیده گرفت. کودکان تا زمانی که سواد خواندن و نوشتن ندارند، به وسیله مادران خود به دنیای قصه ها وارد می شوند و داستان کتاب ها را بارها و بارها از زبان آنان می شنوند اما زمانی که پا به مدرسه می گذارند و با حرف ها، کلمه ها و جمله ها آشنا می شوند، نقش مدرسه در ایجاد انگیزه و علاقه به مطالعه در کودکان پر رنگ تر خواهد شد. البته اگر اولیا و آموزگاران، اهل مطالعه باشند، الگوهای خوبی برای فرزندان محسوب می شوند.

وی درباره راه های شکل گیری و ترویج مطالعه در میان کودکان تصریح کرد: استفاده از شیوه های جذاب مثل بازدید از کتابخانه محله ها و برگزاری برخی از کلاس ها در کتابخانه و آموزش با استفاده از کتاب های مرجع، شرکت در نمایشگاه های کتاب و انتخاب کتاب به وسیله خود دانش آموزان، برگزاری مسابقات کتابخوانی و تشویق کودکان، دادن کتاب به عنوان هدیه و … می تواند راه هایی برای شکل گرفتن فرهنگ مطالعه در کودکان باشد. البته تعداد زیادی از مدرسه های ما هنوز محلی به عنوان کتابخانه ندارند و برای این معضل باید چاره ای اندیشیده شود. برای نمونه برخی مدرسه ها در هر کلاس قفسه کتاب دارند و از فرصت های که پیش می آید برای کتابخوانی استفاده می کنند. همچنین اختصاص دادن ساعتی از برنامه کلاس به زنگ کتابخوانی و مطالعه کتاب های غیر درسی مفید است زیرا توجه صِرف به کتاب های درسی و مطالعه کردن برای رفع تکلیف و پاسخ به پرسش های امتحانی باعث دلزدگی کودکان می شود.

زمانی راد در ادامه افزود: مردم‌ باید بدانند، کتاب‌ و کتابخوانی‌ راهی‌ برای‌ پر کردن‌ اوقات‌ فراغت‌ نیست‌ و به این مقوله‌ مهم‌ نباید به عنوان سرگرمی نگاه کرد، بلکه‌ این‌ امر بایستی زیربنای‌ هر برنامه ‌ریزی‌ اصولی‌، اجتماعی‌ و توسعه‌ ملی‌ قرار گیرد. اگر بتوان جامعه را به کتاب و کتابخوانی تشویق کرد، می توان به پیشرفت کشور امیدوار بود و در صورتی که فرهنگ کتاب و مطالعه در جامعه رونق پیدا کند و علاقه مندان زیادی به آن روی بیاورند، این عوامل سبب توسعه کشور و سرفرازی ملت خواهد شد.

**ایرنا: پشتوانه فرهنگی و وضعیت تاریخی ایران در عرصه کتابخوانی و اهمیت دادن به این موضوع چگونه است؟
معاون کتابخانه مرکزی دانشگاه تربیت مدرس تهران درباره تاثیر و نقش تاریخی ایران در ترویج فرهنگ علمی و کتابت گفت: ایران تمدن چند هزار ساله دارد و آثار ارزشمند متعددی از دانشمندان ایرانی در علوم مختلف به یادگار مانده که در عصر خود و سده های پس از آن سرآمد دیگر ملت ها بوده و علاوه بر آن کتابخانه های بسیار قدیمی از عهد باستان در ایران وجود داشته است. ایرانیان برای نوشتن از قلم فلزی بر روی موادی مانند چوب یا گِل نرم استفاده می کردند و اندیشه و افکار گذشتگان بر روی لوح های گِلی حک می شد که تعدادی از این لوح ها تا به امروز نیز وجود دارد. همچنین قرآن، ارزش والایی برای قلم و خواندن قایل شده و در آن به قلم قسم یاد شده است. پس باید به این نتیجه رسید که ملتی با داشتن چنین پیشینه غنی فرهنگی و تاریخی نمی تواند نسبت به مقوله ارزشمندی چون کتابخوانی بی تفاوت و بی علاقه باشد.

**ایرنا: با توجه به گسترش فضای مجازی این امر چه تاثیری در کتاب خوانی در جامعه ایجاد کرده و چه اثرهای مثبت و منفی در این زمینه داشته است؟
زمانی راد از گسترش فضای مجازی در جامعه هم به عنوان فرصت و هم به عنوان تهدید یاد کرد و اظهار داشت: حجم بالای تولید اطلاعات در شبکه های مجازی، سرعت انتقال اطلاعات، دسترسی آسان، کاهش هزینه ها و صرفه جویی در زمان و … باعث استفاده فراگیر بسیاری از افراد شده است. بهره گیری از فضای مجازی حتی نیاز به سواد آنچنانی هم ندارد. کودکان پیش از اینکه شروع به آموزش خواندن و نوشتن کنند، استفاده از اینترنت و ابزارهای ارایه دهنده اطلاعات در فضای مجازی را به راحتی می آموزند. هر روز تعداد کاربران گوشی های هوشمند بیش از پیش می شود اما باید دانست اطلاعاتی که در این فضا از فردی به فرد دیگر یا گروهی به گروه دیگر انتقال می یابد، منبع درستی دارد. همچنین در مواردی کیفیت اطلاعات ارایه شده و صحت آن قابل اعتماد نیست اما به سرعت منتقل می شود و هزاران تن آن را دریافت می کنند که این امر باعث سطحی نگری افراد خواهد شد. از طرفی نیز باید بیان داشت، مطالب دریافت شده سریع فراموش می شوند و در واقع بازدهی مطالعه کاهش می یابد.

این مساله را نیز نمی توان منکر شد که امروز با پیشرفت تکنولوژی ابزارها و شکل مطالعه تغییر کرده است. مطالعه تنها به معنی به دست گرفتن کتاب و مجله چاپی و خواندن آن نیست. افراد علاقه مندند، منبعی را که به آن نیاز دارند بر روی گوشی، تبلت و لپ تاپ خود داشته باشند و هر زمان که بخواهند در دسترس آنها باشد.

معاون کتابخانه مرکزی دانشگاه تربیت مدرس تهران در ادامه یادآور شد: با توجه به همگانی شدن استفاده از فضای مجازی وظیفه مسوولان حوزه فرهنگی و آموزشی این است که کاربران را به طرف کاربرد صحیح آن هدایت کنند و از این فرصت برای ایجاد فرهنگ مطالعه، تولید اطلاعات مفید و ایجاد شبکه های جذاب آموزشی رهنمون سازند. نقش رسانه ها را نیز نمی توان در این زمینه نادیده گرفت، برای نمونه در برنامه های تلویزیونی که پرمخاطب هستند، تجربه نشان داده؛ برگزاری مسابقات کتابخوانی در مقطعی از زمان باعث بالا رفتن سرانه مطالعه شده که البته موقتی است اما می توان با برنامه ریزی آن را افزایش داد.

وی در پایان بیان داشت: بهترین‌ گزینه‌ برای‌ انتقال‌ و ترویج‌ فرهنگ،‌ کتاب‌ و کتابخوانی است، زیرا کتاب ها ویژگی های متمایزی‌ دارند که‌ آنها را از دیگر رسانه های فرهنگی‌ جدا می کند. وجه‌ تمایز کتاب‌ از دیگر رسانه های‌ چاپی‌ مانند روزنامه ها و مجله ها این‌ موضوع محسوب می شود که‌ محدود و دارای‌ توالی‌ از اول‌ تا پایان بوده و از طرفی تنها وسیله‌ ارتباطی‌ است‌ که‌ به‌ موضوع‌ اجازه‌ قبض‌ و بسط‌ می‌دهد، خواننده‌ در کتاب‌ حرکت‌ می‌کند و منفعل‌ نیست‌، از این‌ رو هیچ‌ رسانه‌ دیگری‌ نمی‌تواند جای‌ کتاب‌ را به صورت کامل‌ بگیرد.

یک پاسخ بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *